الف) مشخصات فردی:
تولد:
ترسیم – آیتالله اعرافی به سال ۱۳۳۸ در شهر میبد در استان یزد و در خانهای دیده به جهان گشود که مأوی دینداران و امید ستمدیدگان در دوران ستمشاهی بود پدرش آیتالله محمدابراهیم اعرافی(ره) از علمای زاهد، شجاع و مردمداری بود که نقشی محوری در احیاء ارزشهای اسلامی و شعائر الهی در منطقه و سد محکم در برابر فرهنگ ستیزی و بیعدالتی رژیم پهلوی به شمار میرفت، او که از دوستان نزدیک امام خمینی(ره) بود، سالها قبل از انقلاب اسلامی با برپایی نماز جمعه و دعوت مردم به راهپیمایی نقش بسزایی در بیداری مردم میبد یزد و تربیت نسلی مؤمن، عالم و انقلابی برای منطقه و کشور ایفا کرد.
مادر آیتالله علیرضا اعرافی نیز از فرزندان آیتالله شیخ کاظم ملک افضلی اردکانی (ره) از زنان مؤمن و پاکدامن روزگار بود که همگام و همراه پدرش در تربیت فرزندان و پیشبرد اهداف اسلامی کوشید.
تحصیلات:
آیت الله اعرافی پس از گذراندن روخوانی قرآن کریم، ادبیات و احکام اولیه در دوران کودکی نزد پدر و اساتید دیگر، در سال ۱۳۴۹ به قم هجرت کرد و دروس کلاسیک را پی گرفت و به سال ۱۳۵۰ دروس حوزه را آغاز، با ذوق و ذکاوت ذاتی و تلاش و کوشش تحسین برانگیز به سرعت دروس مقدماتی و دوره سطح حوزه را به پایان برد، به گونهای که در سال ۱۳۵۶ در درس خارج فقه و اصول بزرگان حوزه حاضر شد آیت الله اعرافی از آن دسته از شخصیتهای دینی و علمی است که مکتب اساتید بسیاری را در رشته های گوناگون درک و از محضر هر یک از آنان خوشه چینی کرده است.
او که در درس خارج فقه و اصول، شاگرد اساتیدی چون آیت الله العظمی حاج شیخ مرتضی حائری(ره)، آیت الله العظمی فاضل لنکرانی(ره)، آیتالله العظمی وحید خراسانی(دامت برکاته) و آیتالله العظمی جواد تبریزی(ره) بود، در درس تفسیر قرآن آیت الله میرزا علی مشکینی(ره) و هیئت علامه حسنزاده آملی(حفظه الله) شرکت جست و کتابهای فلسفت نا و اقتصادنا شهید صدر(ره) را نزد آیتالله سیدکاظم حائری(حفظه الله) فراگرفت.
او که طی سالهای تحصیل از شرکت در دروس فلسفی بازنماند، اسفار اربعه، برهان شفا، فصولالحکم و تمهید القواعد را نزد آیتالله جوادی آملی(دامت برکاته) و بخشی از اسفار را نزد آیتالله شهید مطهری(ره) آموخت و از علامه مصباح یزدی(ره) در مباحث فلسفه بهره برد و در تمام این سالها از حضور در پای درس اخلاق، اساتید اخلاق و مجالس اخلاقی آنان غفلت نکرد و بر اساس همان سنت همیشگی حوزه در تحصیل همپای با تهذیب را نصبالعین قرار داد و بر محاسبه و مراقبه در گفتار و رفتار و تأسی بر سیره بزرگان در اخلاق به ویژه پدر بزرگوارش کوشید.
حرکت علمی:
تلمذ آیتالله اعرافی در برابر این قلههای علم و تقوا در روزگار خود و آشنایی او با افکار و اندیشهها، سبک و سیره آنان از آیات قرآن و کلام اهلبیت(علیهالسلام) فضای فکری و اخلاقی او را چنان شکل داد تا بتواند در مرحله نوین ورود حوزههای علمی به جهان نو، با دستی پر به سراغ مباحث اجتماعی و پدیدهای نوظهور در عرصه اندیشه و علم گام بگذارد، در این مسیر فراگیری زبانهای عربی و انگلیسی و مطالعات فراوان او در رشتههای ریاضی و فلسفه غرب، علوم انسانی و اجتماعی و کتبی که نوعاً در حوزه متداول نبوده است کمک شایانی به او در درک درست از فضای جدید جامعه شد، بااینهمه شرکت او در دوره تحقیقاتی تعلیم و تربیت و علوم انسانی دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) او را به رسیدن الگویی در چگونگی برخورد، نقد و یا گفتگو با مکاتب و اندیشههای نوین کمک کرد و از همه مهمتر به شناخت و ارتباط با نسل جدید حوزه و دانشگاه رهنمون ساخت و در طول چهار دهه گذشته همواره با دانشگاههای داخل و خارج در عرصه بینالملل در ارتباط و در دانشگاههای گوناگون تدریس کرده است .
آیتالله اعرافی در زمان تحصیل با پر کردن روزهای تعطیل خود به مباحثه تفسیر المیزان و نهجالبلاغه و سایر کتب علمی پرداخت و منظومه فکری و علمی و اخلاقی خود را با نورانیت کلام وحی و اهلبیت(علیهالسلام)؛ منور کرد. سرانجام این حرکت فرهنگی و اجتماعی او به جهتدهی مطالعات و پژوهشهای کتابخانهای و میدانی در تعلیم و تربیت رساند و ضرورت و خلأ در این بخش او بر آن داشت که با نوآوری و تطبیق مباحث موجود در کتب قدما با مباحث امروزین به تدریس فقه التربیه پرداخته و درزمینهٔ علوم انسانی و فلسفه آن و بهویژه حوزه علوم تربیتی و فلسفه تربیتی، ابواب جدید فقهی ازجمله فقه تربیتی، فقه روابط اجتماعی، فقه اخلاق را پایهریزی کند، بهگونهای که جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی ویژه نوآوری و نظریهپردازی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی به او اعطاء شد. این جهتدهی سالها تحقیق و تبلیغ و تدریس در حالی صورت گرفت که وی در عرصه تدریس، تدریس اسفار اربعه و خارج فقه و اصول را ادامه و با دارا بودن شاگردانی در فقه، اصول و فلسفه در زمره اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم قرار گیرد.
آیتالله اعرافی به دلیل مطالعات فراوان در علوم مختلف و مشاهده مراکز علمی و حوزوی در بسیاری از کشورهای جهان از نزدیک و حضور فعال در همایشها و کنفرانس علمی و دینی بینالمللی در کنار تسلط بر علوم حوزوی و تدریس سطوح عالی حوزه از معدود شخصیتهای علمی و دینی است که در دوره گذار حوزههای علمیه به مقطعی جدید ورود انقلاب اسلامی به دهه چهارم، یعنی دهه تقابل و تعامل گفتمانها، گفتمانها و پدیدههای نوین فکری، سیاسی و اجتماعی را رصد و آسیبشناسی و فرصتها و تهدیدها را فهرست میکند. آثار و مسئولیتهای علمی و اجرایی آیتالله اعرافی بهخوبی بیانگر جایگاه مذهبی، مردمی، علمی و اخلاقی ایشان است بهگونهای که او در عین قرار داشتن در جایگاه یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و ارتباط با فضلا و روحانیون و بدنه حوزه و مؤسسات علمی، در قم در جایگاه امامجمعه قم ارتباط تنگاتنگی با مردم داشته و در جایگاه مدیریت حوزههای علمیه سراسر کشور با نخبگان حوزوی در ارتباط است.
بینش سیاسی و اجتماعی:
آیتالله اعرافی که خود از خانه جهاد و اجتهاد برخاست و از همان دوران کودکی مبارزه پدر و حضور مبارزین نهضت را در منزل از نزدیک دید، در دوران نهضت همراهی و همگامی با مخالفان و مبارزان را تجربه کرد و در سن ۱۶ سالگی به زندان افتاد، پس از پیروزی انقلاب لحظهای در دفاع از ارزشهای بهدستآمده آرام ننشست. او در سالهای دفاع مقدس بارها در جبهههای جنگ حضور یافت و مشوق رزمندگان اسلام بود. باروحیه ولایت مداری درصحنههای سخت و دشوار، در کنار مردم پاسدار خون شهدا و ارزشهای بهدستآمده بوده و بر اساس تکلیف مداری، هرگز از وظیفهای که اسلام و انقلاب بر دوش او نهاده شانه خالی نکرده است.
تأکید بر ولایتفقیه، پاسداری از ارزشهای الهی و انسانی بهدستآمده از خون شهدا، احترام به مردمسالاری دینی و قانون و رأی مردم، رسیدگی به نابسامانیهای اجتماعی چون بیکاری و تورم و رعایت اخلاق و ادب اسلامی در عرصه سیاست و …. از مبانی و دغدغههای سیاسی و اجتماعی ایشان است.
ب ) مسئولیتهای اجرائی:
نام سازمان یا مؤسسه محل خدمت / نوع فعالیت / سمت
- امامت جمعه شهر مقدس قم
- مدیر حوزههای علمیه کشور
- عضو فقهای شورای نگهبان
- عضو مجلس خبرگان رهبری
- جامعه المصطفی العالمیه/ هیئت امناء/ رئیس
- شورای عالی انقلاب فرهنگی/ عضو حقیقی
- شورای فرهنگ عمومی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی/ پژوهشی/ عضو
- جامعه المصطفی العالمیه/ علمی– اجرایی/ رئیس/ سابقاً
- پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم / پژوهشی- آموزشی- اجرایی/ رئیس/ سابقاً
- پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم/ پژوهشی/ مدیر گروه علوم تربیتی/ معاون پژوهشی/ سابقاً
- مرکز جهانی علوم اسلامی/ علمی- اجرایی/ رئیس/ سابقاً
- شورای فرهنگی- اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری/ پژوهشی- اجرایی/ عضو/ سابقاً
- مؤسسه آموزشی- پژوهشی امام خمینی (ره) قم/ پژوهشی/ مدیر گروه علوم تربیتی/ سابقاً
- مرکز جهانی علوم اسلامی و سازمان مدارس / علمی – اجرایی / عضو هیئت امناء/ سابقاً
- مرکز خدمات حوزههای علمیه/ عضو هیئتمدیره
- کمیسیون حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی/ عضو
- امامت جمعه شهرستان میبد (استان یزد)
- حوزه علمیه برادران و خواهران میبد/ مسئول
- دانشگاه پیام نور، دانشکده الهیات، دانشگاه علمی- کاربردی، علوم قرآنی و مرکز تحقیقات ژنتیک میبد/ عضو هیئت امناء
- مؤسسه بینالمللی هدی / اجرایی / عضو هیئت امناء/ سابقاً
- حوزه علمیه قم / علمی اجرایی / معاون پژوهشی/ سابقاً
- کنگره دینپژوهان کشور / پژوهشی / عضو/ سابقاً
- فصلنامه حوزه و دانشگاه / اجرایی / مدیرمسئول
- دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم / اجرایی / عضو هیئت امناء/ سابقاً
- جامعه مدرسین حوزه علمیه قم/ عضو
- شورای عالی برنامهریزی وزارت علوم/ عضو
- سند چشمانداز آموزشوپرورش/ ناظر
- شورای عالی حوزههای علمیه کشور/ عضو
- موسسه اشراق و عرفان/ مؤسس/ رئیس هیئتمدیره
ج ) سوابق تحقیقاتی:
عنوان طرح تحقیقاتی / سمت در طرح
-
فلسفه تعلیم و تربیت / مؤلف
-
اهداف تعلیم و تربیت از دیدگاه اسلام / مجری
-
در باب استعداد آدمی / مجری
-
آراء تربیتی دانشمندان مسلمان (۵ جلدی)/ مجری
-
نظام تربیت اسلامی (سه جلد) / مجری
-
سیره تربیتی پیامبر و ائمه (ع ) (سه جلد) / مجری
-
نقش تربیتمعلم / مشاور و ناظر
-
ارتباط معرفتی علوم تربیتی و اسلام / مشاوره و ناظر
-
مجموعه مقالات / مجری، استاد راهنما و مشاور
د) سوابق آموزشی:
عنوان دروس مورد تدریس/ نام مؤسسه یا دانشگاه
-
کتابهای مربوط به فقه و اصول در دوره سطح حوزه/ حوزه علمیه قم
-
فلسفه اسلامی، کتابهای بدایه, نهایه, اسفار و منطق / حوزه علمیه قم
-
خارج فقه : کتابهای قضاء و شهادات و حدود / حوزه علمیه قم
-
خارج اصول فقه / حوزه علمیه قم
-
فقه التربیه / حوزه علمیه قم
-
عرفان اسلامی . کتاب تمهید القواعد/ مرکز جهانی علوم اسلامی
-
فلسفه تعلیم و تربیت و تربیت در قرآن و روایات / دانشگاه تربیت مدرس تهران – دانشگاه تربیتمعلم تهران
-
تربیت اسلامی / مؤسسه آموزشی – پژوهشی امام خمینی (ره ) قم و مراکز تخصصی تبلیغ و تفسیر حوزه
-
فلسفه اخلاق / مؤسسه امام خمینی و مراکز تخصصی حوزه
-
فلسفه / دانشگاه سپاه قم
-
فقه و اصول / دانشگاه قم (مدرسه عالی قضایی)
-
دروس معارف / دانشگاه علامه طباطبایی تهران
ه ) عناوین پایان نامههایی که استاد، راهنما یا مشاور آن بودهاند:
عنوان پایاننامه/ مقطع/ سال
۱. میزان انطباق محتوا و اهداف کتب تعلیمات دینی مقطع راهنمایی / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۶
۲. انگیزش در اخلاق از دیدگاه قرآن کریم / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۷
۳. روشهای تربیتی ـ انذار و تبشیر در قرآن / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۷
۴. بررسی تطبیقی فطرت از دیدگاه شهید مطهری و استعداد از دیدگاه اسکفلر و پیامدهای آن / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۷
۵. بررسی ارتباط میان آموزههای وحیانی و دانشآموز آموزشوپرورش از منظر معرفتشناسی / دکتری / ۱۳۷۹
۶. رابطه فقه و تربیت / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
۷. تاریخ تحول ادوار اجتهاد / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
۸. جایگاه عقل و دینشناسی علامه طباطبایی و اقتضائات آن در تربیت عقلانی / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
۹. آداب و شیوههای آموزشی در سیره معصومین (ع ) / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
۱۰. آرای تربیتی امام خمینی (ره ) / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
۱۱. مبانی کلامی حکومت دینی / سطح ۴ حوزه(دکترا) / ۱۳۸۱
۱۲. خانواده در اسلام / کارشناسی ارشد / ۱۳۸۰
۱۳. تربیت فرزند در قرآن / کارشناسی ارشد / ۱۳۸۰
۱۴. مادیت گرایی، ریشه و علل آن از دیدگاه اسلام / ۱۳۷۹
۱۵. اسلام و دموکراسی / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
۱۶. تربیت اخلاقی در سیره معصومین(ع) / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
۱۷. روشهای آسیبزا در تربیت اسلامی / کارشناسی ارشد / ۱۳۷۹
و شمار دیگری از پایاننامهها
و) کتابها:
- مجسمه و نقاشی/ زمستان/ ۹۰
- وحدت حوزه و دانشگاه/ پائیز/ ۹۲
- فقه تربیتی ج ۱ (مبانی و پیشفرضها) / بهار/ ۹۵
- فقه تربیتی ج۲ (یادگیری علم و دین)/ پائیز/ ۹۶
- بررسی فقهی فلسفه ورزی و فلسفه آموزی/ بهار/ ۹۱
- قواعد فقهیه/ بهار/ ۹۳
- نفاق شناسی/ تابستان/ ۹۵
- احکام تربیت فرزند/ بهار/ ۹۵
- تربیت فرزند با رویکرد فقهی/ تابستان/ ۹۵
- درآمدی بر تفسیر تربیتی/ بهار/ ۹۷
- ضمیر ناخودآگاه در قرآن/ تابستان/ ۹۳
- فقه تربیتی جلد ۱; مبانی و پیشفرضها (ویراست جدید)/ بهار/ ۹۵
- فقه تربیتی جلد ۴; تعلیم و تعّلم علوم و معارف عقلی/ تابستان/ ۹۵
- فقه تربیتی جلد ۵ «تعلیم و تعلم علوم و معارف شهودی»/ بهار/ ۹۵
- فقه تربیتی جلد ۷ «آداب مشترک تعلیم و تعلم»/ بهار/ ۹۵
- مکاسب محرمه ۱ (اعیان نجس ۱)/ پائیز/ ۹۵
- مکاسب محرمه جلد ۲ (اعیان نجس ۲)/ تابستان/ ۹۵
- مکاسب محرمه جلد ۵ (محرمات علوم)/ زمستان/ ۹۵
- مکاسب محرمه جلد ششم (محرمات هنر)/ تابستان/ ۹۵
- روشهای تربیت/ زمستان/ ۹۵
- هرمنوتیک/ بهار/ ۹۵
- درآمدی بر اجتهاد تمدن ساز/ بهار/ ۹۵
- حوزه علمیه؛ چیستی، گذشته، حال و آینده/ بهار/ ۹۵
- فقه تربیتی جلد ۲ «ویراست سوم» (تعلیم و تعلّم علم و دین)/ پائیز / ۹۶
- فقه تربیتی جلد ۲۴ (تربیت عبادی)/ بهار/ ۹۶
- مکاسب محرمه جلد ۳ (داد و ستد با کالاهای دارای منفعت حرام)/ زمستان/ ۹۶
- مکاسب محرمه جلد ۴ (محرمات علـــوم ۱)/ زمستان/ ۹۶
- قلمرودین و گستره شریعت/ بهار/ ۹۶
- بررسی فقهی سب و دشنام / تابستان/ ۹۶
- خورشید عاشورا/ پائیز/ ۹۶
- فقه تربیتی جلد بیست و ششم (تربیت جنسی)/ تابستان/ ۹۶
- مکاسب محرمه جلد ۱۲ (محرّمات روابط میان فردی ۴)/ زمستان/ ۹۶
- گفتارهایی در باب حوزه و تمدن و انقلاب اسلامی/ زمستان/ ۹۶
- تبلیغ/ زمستان/ ۹۶
- شیطان شناسی/ زمستان/ ۹۶
- فقه تربیتی جلد بیست و یکم (تربیت جسمانی)/ زمستان/ ۹۷
- مکاسب محرمه جلد ۸ (محرّمات ورزش و بازی)/ پائیز/ ۹۷
- مکاسب محرمه جلد ۹ (محرّمات روابط میان فردی ۱)/ بهار/ ۹۷
- مکاسب محرمه جلد ۱۳ (محرّمات سیاست)/ زمستان/ ۹۷
- اندیشههای راهبردی قرآنی و حدیثی المصطفی(ص)/ زمستان/ ۹۷
- گواهان اعمال/ تابستان/ ۹۷
- وحدت و بیداری/ تابستان/ ۹۸
- مکاسب محرمه جلد چهاردهم (محرّمات تجاری و اداری)/ تابستان/ ۹۸
- مکاسب جلد هفتم (محرمات هنر ۲ «غنا»)/ تابستان/ ۹۸
- فقه تربیتی جلد سوم ; تعلیم و تعلم قرآن و حدیث/ تابستان/ ۹۸
- فقه تربیتی جلد بیست و نهم (تربیت خانواده)/ پائیز/ ۹۸
- اجتهاد تقلید جلد اول (مقدمات اجتهاد)/ زمستان / ۹۸
- اجتهاد و تقلید جلد ۴ (شرایط مرجع ۱)/ بهار/ ۹۹
- اصول روابط خانوادگی در اسلام/ بهار/ ۹۹
- مکاسب محرمه ج ۱۰ (غیبت)/ تابستان/ ۹۹
- مکاسب محرمه ج ۱۱ (کذب)/ تابستان/ ۹۹
- مکاسب محرمه ج ۱۵ (اخذ اجرت بر واجبات)/ تابستان/ ۹۹
- دیپلماسی حوزوی در بحران کرونا/ تابستان/ ۹۹
- فقه تربیتی ج ۲۶ (وظایف نهادهای تربیتی: حکومت) / تابستان/ ۹۹
- فقه تربیتی ج۷.۲ ( آداب مشترک تعلیم و تعلم)/ پاییز/ ۹۹
- اجتهاد و تقلید جلد ۲ (راههای تحصیل حکم۱)/ پاییز/ ۹۹
- فقه امربهمعروف و نهی از منکر/ ویراستاری/ ۹۹
- فقه تربیتی ج ۳۰ (قواعد)/ ویراستاری/ ۹۹
ط) اسامی و مشخصات جوایز علمی
-
کسب جایزه جهانی نوآوری و نظریهپردازی علوم انسانی اسلامی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی در دومین دوره آن
-
کسب رتبه اول کتاب برتر حوزه در سال ۱۳۷۷ (کتاب “آراء دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن ج۱”)
-
کسب رتبه برگزیده سومین دوره کنگره دینپژوهان کشور در سال ۱۳۸۰ (کتاب تربیت فرزند “سیره تربیتی پیامبر(ص) و اهلبیت(ع)“)
-
کسب رتبه اول بیست و یکمین دوره انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۲(کتابآرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن ج ۳)
-
کسب رتبه پژوهش برتر (فقه تربیتی)
-
کسب رتبه کتاب برگزیده کتاب سال حوزه در سال ۱۳۹۴ (کتاب تربیت فرزند با رویکر فقهی)
