الف) مشخصات فردی:
تولد:
ترسیم – آیتالله اعرافی به سال 1338 در شهر میبد در استان یزد و در خانهای دیده به جهان گشود که مأوی دینداران و امید ستمدیدگان در دوران ستمشاهی بود پدرش آیتالله محمدابراهیم اعرافی(ره) از علمای زاهد، شجاع و مردمداری بود که نقشی محوری در احیاء ارزشهای اسلامی و شعائر الهی در منطقه و سد محکم در برابر فرهنگ ستیزی و بیعدالتی رژیم پهلوی به شمار میرفت، او که از دوستان نزدیک امام خمینی(ره) بود، سالها قبل از انقلاب اسلامی با برپایی نماز جمعه و دعوت مردم به راهپیمایی نقش بسزایی در بیداری مردم میبد یزد و تربیت نسلی مؤمن، عالم و انقلابی برای منطقه و کشور ایفا کرد.
مادر آیتالله علیرضا اعرافی نیز از فرزندان آیتالله شیخ کاظم ملک افضلی اردکانی (ره) از زنان مؤمن و پاکدامن روزگار بود که همگام و همراه پدرش در تربیت فرزندان و پیشبرد اهداف اسلامی کوشید.
تحصیلات:
آیت الله اعرافی پس از گذراندن روخوانی قرآن کریم، ادبیات و احکام اولیه در دوران کودکی نزد پدر و اساتید دیگر، در سال 1349 به قم هجرت کرد و دروس کلاسیک را پی گرفت و به سال 1350 دروس حوزه را آغاز، با ذوق و ذکاوت ذاتی و تلاش و کوشش تحسین برانگیز به سرعت دروس مقدماتی و دوره سطح حوزه را به پایان برد، به گونهای که در سال 1356 در درس خارج فقه و اصول بزرگان حوزه حاضر شد آیت الله اعرافی از آن دسته از شخصیتهای دینی و علمی است که مکتب اساتید بسیاری را در رشته های گوناگون درک و از محضر هر یک از آنان خوشه چینی کرده است.
او که در درس خارج فقه و اصول، شاگرد اساتیدی چون آیت الله العظمی حاج شیخ مرتضی حائری(ره)، آیت الله العظمی فاضل لنکرانی(ره)، آیتالله العظمی وحید خراسانی(دامت برکاته) و آیتالله العظمی جواد تبریزی(ره) بود، در درس تفسیر قرآن آیت الله میرزا علی مشکینی(ره) و هیئت علامه حسنزاده آملی(حفظه الله) شرکت جست و کتابهای فلسفت نا و اقتصادنا شهید صدر(ره) را نزد آیتالله سیدکاظم حائری(حفظه الله) فراگرفت.
او که طی سالهای تحصیل از شرکت در دروس فلسفی بازنماند، اسفار اربعه، برهان شفا، فصولالحکم و تمهید القواعد را نزد آیتالله جوادی آملی(دامت برکاته) و بخشی از اسفار را نزد آیتالله شهید مطهری(ره) آموخت و از علامه مصباح یزدی(ره) در مباحث فلسفه بهره برد و در تمام این سالها از حضور در پای درس اخلاق، اساتید اخلاق و مجالس اخلاقی آنان غفلت نکرد و بر اساس همان سنت همیشگی حوزه در تحصیل همپای با تهذیب را نصبالعین قرار داد و بر محاسبه و مراقبه در گفتار و رفتار و تأسی بر سیره بزرگان در اخلاق به ویژه پدر بزرگوارش کوشید.
حرکت علمی:
تلمذ آیتالله اعرافی در برابر این قلههای علم و تقوا در روزگار خود و آشنایی او با افکار و اندیشهها، سبک و سیره آنان از آیات قرآن و کلام اهلبیت(علیهالسلام) فضای فکری و اخلاقی او را چنان شکل داد تا بتواند در مرحله نوین ورود حوزههای علمی به جهان نو، با دستی پر به سراغ مباحث اجتماعی و پدیدهای نوظهور در عرصه اندیشه و علم گام بگذارد، در این مسیر فراگیری زبانهای عربی و انگلیسی و مطالعات فراوان او در رشتههای ریاضی و فلسفه غرب، علوم انسانی و اجتماعی و کتبی که نوعاً در حوزه متداول نبوده است کمک شایانی به او در درک درست از فضای جدید جامعه شد، بااینهمه شرکت او در دوره تحقیقاتی تعلیم و تربیت و علوم انسانی دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه) او را به رسیدن الگویی در چگونگی برخورد، نقد و یا گفتگو با مکاتب و اندیشههای نوین کمک کرد و از همه مهمتر به شناخت و ارتباط با نسل جدید حوزه و دانشگاه رهنمون ساخت و در طول چهار دهه گذشته همواره با دانشگاههای داخل و خارج در عرصه بینالملل در ارتباط و در دانشگاههای گوناگون تدریس کرده است .
آیتالله اعرافی در زمان تحصیل با پر کردن روزهای تعطیل خود به مباحثه تفسیر المیزان و نهجالبلاغه و سایر کتب علمی پرداخت و منظومه فکری و علمی و اخلاقی خود را با نورانیت کلام وحی و اهلبیت(علیهالسلام)؛ منور کرد. سرانجام این حرکت فرهنگی و اجتماعی او به جهتدهی مطالعات و پژوهشهای کتابخانهای و میدانی در تعلیم و تربیت رساند و ضرورت و خلأ در این بخش او بر آن داشت که با نوآوری و تطبیق مباحث موجود در کتب قدما با مباحث امروزین به تدریس فقه التربیه پرداخته و درزمینهٔ علوم انسانی و فلسفه آن و بهویژه حوزه علوم تربیتی و فلسفه تربیتی، ابواب جدید فقهی ازجمله فقه تربیتی، فقه روابط اجتماعی، فقه اخلاق را پایهریزی کند، بهگونهای که جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی ویژه نوآوری و نظریهپردازی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی به او اعطاء شد. این جهتدهی سالها تحقیق و تبلیغ و تدریس در حالی صورت گرفت که وی در عرصه تدریس، تدریس اسفار اربعه و خارج فقه و اصول را ادامه و با دارا بودن شاگردانی در فقه، اصول و فلسفه در زمره اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم قرار گیرد.
آیتالله اعرافی به دلیل مطالعات فراوان در علوم مختلف و مشاهده مراکز علمی و حوزوی در بسیاری از کشورهای جهان از نزدیک و حضور فعال در همایشها و کنفرانس علمی و دینی بینالمللی در کنار تسلط بر علوم حوزوی و تدریس سطوح عالی حوزه از معدود شخصیتهای علمی و دینی است که در دوره گذار حوزههای علمیه به مقطعی جدید ورود انقلاب اسلامی به دهه چهارم، یعنی دهه تقابل و تعامل گفتمانها، گفتمانها و پدیدههای نوین فکری، سیاسی و اجتماعی را رصد و آسیبشناسی و فرصتها و تهدیدها را فهرست میکند. آثار و مسئولیتهای علمی و اجرایی آیتالله اعرافی بهخوبی بیانگر جایگاه مذهبی، مردمی، علمی و اخلاقی ایشان است بهگونهای که او در عین قرار داشتن در جایگاه یکی از اعضای جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و ارتباط با فضلا و روحانیون و بدنه حوزه و مؤسسات علمی، در قم در جایگاه امامجمعه قم ارتباط تنگاتنگی با مردم داشته و در جایگاه مدیریت حوزههای علمیه سراسر کشور با نخبگان حوزوی در ارتباط است.
بینش سیاسی و اجتماعی:
آیتالله اعرافی که خود از خانه جهاد و اجتهاد برخاست و از همان دوران کودکی مبارزه پدر و حضور مبارزین نهضت را در منزل از نزدیک دید، در دوران نهضت همراهی و همگامی با مخالفان و مبارزان را تجربه کرد و در سن 16 سالگی به زندان افتاد، پس از پیروزی انقلاب لحظهای در دفاع از ارزشهای بهدستآمده آرام ننشست. او در سالهای دفاع مقدس بارها در جبهههای جنگ حضور یافت و مشوق رزمندگان اسلام بود. باروحیه ولایت مداری درصحنههای سخت و دشوار، در کنار مردم پاسدار خون شهدا و ارزشهای بهدستآمده بوده و بر اساس تکلیف مداری، هرگز از وظیفهای که اسلام و انقلاب بر دوش او نهاده شانه خالی نکرده است.
تأکید بر ولایتفقیه، پاسداری از ارزشهای الهی و انسانی بهدستآمده از خون شهدا، احترام به مردمسالاری دینی و قانون و رأی مردم، رسیدگی به نابسامانیهای اجتماعی چون بیکاری و تورم و رعایت اخلاق و ادب اسلامی در عرصه سیاست و …. از مبانی و دغدغههای سیاسی و اجتماعی ایشان است.
ب ) مسئولیتهای اجرائی:
نام سازمان يا مؤسسه محل خدمت / نوع فعاليت / سمت
- امامت جمعه شهر مقدس قم
- مدیر حوزههای علمیه کشور
- عضو فقهای شورای نگهبان
- عضو مجلس خبرگان رهبری
- جامعه المصطفي العالميه/ هیئت امناء/ رئيس
- شورای عالی انقلاب فرهنگی/ عضو حقیقی
- شوراي فرهنگ عمومي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي/ پژوهشي/ عضو
- جامعه المصطفي العالميه/ علمي– اجرايي/ رئيس/ سابقاً
- پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم / پژوهشي- آموزشي- اجرايي/ رئيس/ سابقاً
- پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم/ پژوهشي/ مدیر گروه علوم تربیتی/ معاون پژوهشی/ سابقاً
- مركز جهاني علوم اسلامي/ علمي- اجرايي/ رئيس/ سابقاً
- شوراي فرهنگي- اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري/ پژوهشي- اجرايي/ عضو/ سابقاً
- مؤسسه آموزشي- پژوهشي امام خميني (ره) قم/ پژوهشي/ مدير گروه علوم تربيتي/ سابقاً
- مركز جهاني علوم اسلامي و سازمان مدارس / علمي – اجرايي / عضو هیئت امناء/ سابقاً
- مرکز خدمات حوزههای علمیه/ عضو هیئتمدیره
- کمیسیون حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی/ عضو
- امامت جمعه شهرستان میبد (استان یزد)
- حوزه علمیه برادران و خواهران میبد/ مسئول
- دانشگاه پیام نور، دانشکده الهیات، دانشگاه علمی- کاربردی، علوم قرآني و مرکز تحقیقات ژنتیک میبد/ عضو هیئت امناء
- مؤسسه بینالمللی هدي / اجرايي / عضو هیئت امناء/ سابقاً
- حوزه علميه قم / علمي اجرايي / معاون پژوهشي/ سابقاً
- كنگره دینپژوهان كشور / پژوهشي / عضو/ سابقاً
- فصلنامه حوزه و دانشگاه / اجرايي / مدیرمسئول
- دفتر تبليغات حوزه علميه قم / اجرايي / عضو هیئت امناء/ سابقاً
- جامعه مدرسین حوزه علمیه قم/ عضو
- شورای عالی برنامهریزی وزارت علوم/ عضو
- سند چشمانداز آموزشوپرورش/ ناظر
- شورای عالی حوزههای علمیه کشور/ عضو
- موسسه اشراق و عرفان/ مؤسس/ رئیس هیئتمدیره
ج ) سوابق تحقيقاتي:
عنوان طرح تحقيقاتي / سمت در طرح
-
فلسفه تعليم و تربيت / مؤلف
-
اهداف تعليم و تربيت از ديدگاه اسلام / مجري
-
در باب استعداد آدمي / مجري
-
آراء تربيتي دانشمندان مسلمان (5 جلدی)/ مجري
-
نظام تربيت اسلامي (سه جلد) / مجري
-
سيره تربيتي پيامبر و ائمه (ع ) (سه جلد) / مجري
-
نقش تربیتمعلم / مشاور و ناظر
-
ارتباط معرفتي علوم تربيتي و اسلام / مشاوره و ناظر
-
مجموعه مقالات / مجری، استاد راهنما و مشاور
د) سوابق آموزشي:
عنوان دروس مورد تدريس/ نام مؤسسه يا دانشگاه
-
کتابهای مربوط به فقه و اصول در دوره سطح حوزه/ حوزه علميه قم
-
فلسفه اسلامي، کتابهای بدايه, نهايه, اسفار و منطق / حوزه علميه قم
-
خارج فقه : کتابهای قضاء و شهادات و حدود / حوزه علميه قم
-
خارج اصول فقه / حوزه علميه قم
-
فقه التربيه / حوزه علميه قم
-
عرفان اسلامي . كتاب تمهيد القواعد/ مركز جهاني علوم اسلامي
-
فلسفه تعليم و تربيت و تربيت در قرآن و روايات / دانشگاه تربيت مدرس تهران – دانشگاه تربیتمعلم تهران
-
تربيت اسلامي / مؤسسه آموزشي – پژوهشي امام خميني (ره ) قم و مراكز تخصصي تبليغ و تفسير حوزه
-
فلسفه اخلاق / مؤسسه امام خميني و مراكز تخصصي حوزه
-
فلسفه / دانشگاه سپاه قم
-
فقه و اصول / دانشگاه قم (مدرسه عالي قضايي)
-
دروس معارف / دانشگاه علامه طباطبايي تهران
ه ) عناوين پايان نامههايي كه استاد، راهنما يا مشاور آن بودهاند:
عنوان پاياننامه/ مقطع/ سال
١. ميزان انطباق محتوا و اهداف كتب تعليمات ديني مقطع راهنمايي / كارشناسي ارشد / ١٣٧٦
٢. انگيزش در اخلاق از ديدگاه قرآن كريم / كارشناسي ارشد / ١٣٧٧
٣. روشهاي تربيتي ـ انذار و تبشير در قرآن / كارشناسي ارشد / ١٣٧٧
٤. بررسي تطبيقي فطرت از ديدگاه شهيد مطهري و استعداد از ديدگاه اسكفلر و پيامدهاي آن / كارشناسي ارشد / ١٣٧٧
٥. بررسي ارتباط ميان آموزههاي وحياني و دانشآموز آموزشوپرورش از منظر معرفتشناسی / دكتري / ١٣٧٩
٦. رابطه فقه و تربيت / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
٧. تاريخ تحول ادوار اجتهاد / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
٨. جايگاه عقل و دینشناسی علامه طباطبايي و اقتضائات آن در تربيت عقلاني / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
٩. آداب و شیوههای آموزشي در سيره معصومين (ع ) / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
١٠. آراي تربيتي امام خميني (ره ) / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
١١. مباني كلامي حكومت ديني / سطح ٤ حوزه(دكترا) / ١٣٨١
١٢. خانواده در اسلام / كارشناسي ارشد / ١٣٨٠
١٣. تربيت فرزند در قرآن / كارشناسي ارشد / ١٣٨٠
١٤. ماديت گرايي، ريشه و علل آن از ديدگاه اسلام / ١٣٧٩
١٥. اسلام و دموكراسي / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
١٦. تربيت اخلاقي در سيره معصومين(ع) / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
١٧. روشهای آسیبزا در تربيت اسلامي / كارشناسي ارشد / ١٣٧٩
و شمار دیگری از پایاننامهها
و) کتابها:
- مجسمه و نقاشی/ زمستان/ 90
- وحدت حوزه و دانشگاه/ پائیز/ 92
- فقه تربیتی ج 1 (مبانی و پیشفرضها) / بهار/ 95
- فقه تربیتی ج2 (یادگیری علم و دین)/ پائیز/ 96
- بررسی فقهی فلسفه ورزی و فلسفه آموزی/ بهار/ 91
- قواعد فقهیه/ بهار/ 93
- نفاق شناسی/ تابستان/ 95
- احکام تربیت فرزند/ بهار/ 95
- تربیت فرزند با رویکرد فقهی/ تابستان/ 95
- درآمدی بر تفسیر تربیتی/ بهار/ 97
- ضمیر ناخودآگاه در قرآن/ تابستان/ 93
- فقه تربیتی جلد 1; مبانی و پیشفرضها (ویراست جدید)/ بهار/ 95
- فقه تربیتی جلد 4; تعلیم و تعّلم علوم و معارف عقلی/ تابستان/ 95
- فقه تربیتی جلد 5 «تعلیم و تعلم علوم و معارف شهودی»/ بهار/ 95
- فقه تربیتی جلد 7 «آداب مشترک تعلیم و تعلم»/ بهار/ 95
- مکاسب محرمه 1 (اعیان نجس 1)/ پائیز/ 95
- مکاسب محرمه جلد 2 (اعیان نجس 2)/ تابستان/ 95
- مکاسب محرمه جلد 5 (محرمات علوم)/ زمستان/ 95
- مکاسب محرمه جلد ششم (محرمات هنر)/ تابستان/ 95
- روشهای تربیت/ زمستان/ 95
- هرمنوتیک/ بهار/ 95
- درآمدی بر اجتهاد تمدن ساز/ بهار/ 95
- حوزه علمیه؛ چیستی، گذشته، حال و آینده/ بهار/ 95
- فقه تربیتی جلد 2 «ویراست سوم» (تعلیم و تعلّم علم و دین)/ پائیز / 96
- فقه تربیتی جلد 24 (تربیت عبادی)/ بهار/ 96
- مکاسب محرمه جلد 3 (داد و ستد با کالاهای دارای منفعت حرام)/ زمستان/ 96
- مکاسب محرمه جلد 4 (محرمات علـــوم 1)/ زمستان/ 96
- قلمرودین و گستره شریعت/ بهار/ 96
- بررسی فقهی سب و دشنام / تابستان/ 96
- خورشید عاشورا/ پائیز/ 96
- فقه تربیتی جلد بیست و ششم (تربیت جنسی)/ تابستان/ 96
- مکاسب محرمه جلد 12 (محرّمات روابط میان فردی 4)/ زمستان/ 96
- گفتارهایی در باب حوزه و تمدن و انقلاب اسلامی/ زمستان/ 96
- تبلیغ/ زمستان/ 96
- شیطان شناسی/ زمستان/ 96
- فقه تربیتی جلد بیست و یکم (تربیت جسمانی)/ زمستان/ 97
- مکاسب محرمه جلد 8 (محرّمات ورزش و بازی)/ پائیز/ 97
- مکاسب محرمه جلد 9 (محرّمات روابط میان فردی 1)/ بهار/ 97
- مکاسب محرمه جلد 13 (محرّمات سیاست)/ زمستان/ 97
- اندیشههای راهبردی قرآنی و حدیثی المصطفی(ص)/ زمستان/ 97
- گواهان اعمال/ تابستان/ 97
- وحدت و بیداری/ تابستان/ 98
- مکاسب محرمه جلد چهاردهم (محرّمات تجاری و اداری)/ تابستان/ 98
- مکاسب جلد هفتم (محرمات هنر 2 «غنا»)/ تابستان/ 98
- فقه تربیتی جلد سوم ; تعلیم و تعلم قرآن و حدیث/ تابستان/ 98
- فقه تربیتی جلد بیست و نهم (تربیت خانواده)/ پائیز/ 98
- اجتهاد تقلید جلد اول (مقدمات اجتهاد)/ زمستان / 98
- اجتهاد و تقلید جلد 4 (شرایط مرجع 1)/ بهار/ 99
- اصول روابط خانوادگی در اسلام/ بهار/ 99
- مکاسب محرمه ج 10 (غیبت)/ تابستان/ 99
- مکاسب محرمه ج 11 (کذب)/ تابستان/ 99
- مکاسب محرمه ج 15 (اخذ اجرت بر واجبات)/ تابستان/ 99
- دیپلماسی حوزوی در بحران کرونا/ تابستان/ 99
- فقه تربیتی ج 26 (وظایف نهادهای تربیتی: حکومت) / تابستان/ 99
- فقه تربیتی ج7.2 ( آداب مشترک تعلیم و تعلم)/ پاییز/ 99
- اجتهاد و تقلید جلد 2 (راههای تحصیل حکم1)/ پاییز/ 99
- فقه امربهمعروف و نهی از منکر/ ویراستاری/ 99
- فقه تربیتی ج 30 (قواعد)/ ویراستاری/ 99
ط) اسامي و مشخصات جوايز علمي
-
کسب جایزه جهانی نوآوری و نظریهپردازی علوم انسانی اسلامی در رشته تعلیم و تربیت اسلامی در دومین دوره آن
-
کسب رتبه اول کتاب برتر حوزه در سال 1377 (كتاب “آراء دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن ج١”)
-
کسب رتبه برگزيده سومين دوره كنگره دینپژوهان كشور در سال 1380 (كتاب تربيت فرزند “سيره تربيتي پيامبر(ص) و اهلبیت(ع)“)
-
کسب رتبه اول بيست و يكمين دوره انتخاب كتاب سال جمهوري اسلامي ايران در سال 1382(کتابآرای دانشمندان مسلمان در تعليم و تربيت و مباني آن ج 3)
-
کسب رتبه پژوهش برتر (فقه تربیتی)
-
کسب رتبه کتاب برگزیده کتاب سال حوزه در سال 1394 (کتاب تربیت فرزند با رویکر فقهی)
