ترسیم- نشست بیستم وزیران خارجه کشورهای عضو گروه بریکس (BRICS) دیروز پنجشنبه در دهلینو آغاز شد؛ نشستی که در شرایطی برگزار میشود که این گروه، بهعنوان نماد همکاری قدرتهای نوظهور و چندجانبهگرایی در نظام بینالملل با تشدید اقدامات یکجانبه و نظامی آمریکا علیه یکی از اعضای خود یعنی ایران روبهرو شده است.
ترسیم نیوز ،براساس گزارش روزنامه «الاخبار» لبنان، جنگ علیه ایران و پیامدهای آن بر اقتصاد جهانی و امنیت انرژی، فضای این نشست را تحتتأثیر قرار داد؛ بهویژه آنکه این نشست همزمان با سفر «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا، به چین ـ یکی از مهمترین اعضای بریکس ـ برگزار میشود.
گروه بریکس که در آغاز شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی بود، طی سالهای اخیر با پیوستن کشورهایی مانند اتیوپی، امارات، اندونزی، ایران و مصر گسترش یافته است. این گروه مجموعهای از مهمترین اقتصادهای نوظهور جهان را در بر میگیرد و تلاش میکند هماهنگی امنیتی و اقتصادی میان اعضا را تقویت کرده و صدای کشورهای جنوب جهانی را در نهادهای بینالمللی که بهطور سنتی تحت سلطه سیاسی و اقتصادی غرب بودهاند، پررنگتر کند.
در سایه پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بهویژه پس از بسته شدن تنگه هرمز، این نشست به آزمونی واقعی برای میزان انسجام بریکس در برابر یک بحران ژئوپلیتیکی مهم تبدیل شد؛ اما تضاد منافع و تفاوت رویکرد کشورهای عضو بهویژه در رابطه با نوع تعامل با آمریکا، مانع شکلگیری وحدت و همبستگی در این گروه شد و شکافهای داخلی میان اعضا را آشکار کرد.
«سوبرامانیام جایشانکار» وزیر خارجه هند در سخنرانی افتتاحیه نشست تأکید کرد که آزادی کشتیرانی و تردد روان کشتیها در آبراههای بینالمللی از جمله تنگه هرمز برای رونق اقتصاد جهانی حیاتی است. او همچنین بدون اشاره مستقیم به ایران یا آمریکا از بریکس خواست با افزایش استفاده از اقدامات قهری و تحریمهای یکجانبه که با حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل مغایرت دارد، مقابله کند.
با این حال، تهران انتظار داشت که این گروه حملات آمریکا و اسرائیل را بهصراحت محکوم کند. «عباس عراقچی» وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی خود خواستار محکومیت نقض حقوق بینالملل توسط آمریکا و اسرائیل، از جمله تجاوز غیرقانونی آنها علیه ایران شد و از اعضای بریکس خواست که اقدامات عملی برای توقف جنگافروزی و پایان دادن به مصونیت ناقضان منشور سازمان ملل اتخاذ کنند.
اما نشانهها حاکی از آن بود که رویکرد محتاطانه هند ـ که روابط نزدیکی با آمریکا دارد ـ و همچنین موضع امارات، که تهران آن را به همکاری با واشنگتن و تلآویو در حمله به ایران متهم میکند، مانع از صدور هرگونه محکومیت صریح شد.
تنشهای رو به افزایش میان ایران و امارات بهویژه پس از افشای سفر محرمانه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی به ابوظبی در جریان جنگ علیه ایران نیز بر فضای نشست سایه انداخت. سفری که تهران آن را نشانه همدستی امارات در تجاوز دانست و هشدار داد که همپیمانان رژیم صهیونیستی در این حمله پاسخگو خواهند بود.
پیش از آغاز نشست، «کاظم غریبآبادی» معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران، آشکارا امارات را به مانعتراشی در مسیر دستیابی به اجماع متهم کرد و گفت که ابوظبی اصرار دارد بندهایی علیه ایران در بیانیه پایانی گنجانده شود؛ موضوعی که مانع دستیابی به موضع مشترک شد.
در جریان نشست نیز تنش میان دو طرف به اوج رسید. «خلیفه شاهین المرر» نماینده امارات خواستار گنجاندن بندهایی در بیانیه نهایی شد که حملات موشکی ایران ـ در پاسخ به حملات آمریکا ـ را محکوم کند. امارات همچنین هرگونه اشاره به نقش این کشور در میزبانی پایگاههای نظامی آمریکا را رد کرد و تأکید داشت که بیانیه نهایی تنها باید بر لزوم کاهش تنش از سوی همه طرفها تمرکز کند، بدون آنکه نامی از طرف آغازکننده جنگ برده شود.
ابنا نوشت، این موضع خشم تهران را برانگیخت. عباس عراقچی در واکنش گفت: برای حفظ وحدت بریکس، در سخنرانی خود نام امارات را مطرح نکردم، اما واقعیت این است که این کشور مستقیماً در تجاوز علیه ایران دخیل بوده است. هنگامی که حملات آغاز شد، حتی یک بیانیه محکومیت نیز صادر نکرد.
او همچنین با تاکید بر اینکه نه پایگاههای آمریکا و نه اتحاد با اسرائیل، امنیتی برای امارات به ارمغان نخواهد آورد از ابوظبی خواست سیاستهای خود در قبال تهران را بازنگری کند. عراقچی همچنین به گزارشهایی اشاره کرد که از مشارکت امارات در عملیات نظامی علیه ایران در اوایل ماه آوریل خبر میدادند.
در همین حال، روسیه که همواره تلاش کرده نقش میانجی در بریکس را ایفا کند، پیشنویس بیانیهای ارائه داد که بسیاری آن را کاملاً فنی و بیطرفانه توصیف کردند. این متن صرفاً بر تضمین امنیت کشتیرانی و آزادی عبور کشتیها از تنگه هرمز تأکید داشت و هیچ اشاره مستقیمی به آغازکننده جنگ یا مسئول بحران نمیکرد.
مسکو امیدوار بود از این طریق زمینه صدور یک بیانیه حداقلی را فراهم کند، اما این تلاش نیز با مخالفت امارات روبهرو شد. ابوظبی معتقد بود که هر بیانیهای درباره تنگه هرمز ـ حتی در قالبی فنی ـ بهمعنای مشروعیتبخشی به کنترل ایران بر این گذرگاه آبی است.
امارات همچنین اصرار داشت پیش از هرگونه بحث درباره امنیت کشتیرانی، باید آنچه از سوی این کشور، رفتار خصمانه ایران خوانده شد، محکوم شود.
در مقابل، ایران اعلام کرد آماده پذیرش هر بیانیه کاملاً بیطرف و فنی است؛ اما در نهایت، با پافشاری امارات بر افزودن بندهایی علیه تهران، پیشنویس روسیه از دستور کار خارج شد و هیچ بیانیهای درباره تنگه هرمز صادر نشد.
